Alakalarda Bağlanma Teorisi: İnançsız Bağlanma Tarzları Değişebilir mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Lizzy için münasebetler daima birebir formda bitiyordu. “İkinci ya da üçüncü randevuya çıktığımda kesinlikle bir şeyleri yanlış buluyordum.” İlişkinin ayakları yere bastığı anda, hasret duyduğu ilişki apansızın rahatsız edici, hatta tehdit edici bir hal alırdı. ve o da uzaklaşırdı.Yıllarca bunun sebebini açıklayamadı ta ki bağlanma teorisiyle karşılaşana kadar.Ve korkulu-kaçınmacı bağlanma tarzının tarifini öğrendiğinde epeyce tanıdık geldi.Bu bağlanma tarzı, yakınlık isteyen fakat hayatındaki insanların sonunda kendisini reddedeceğinden yahut terk edeceğinden tasa duyan birini tanımlıyor. Lizzy, “Sanki yıllardır çözmeye çalıştığım bir bulmacanın eksik modülünü bulmuş gibiydim” diyor.O yalnız değil. Bağlanma teorisi kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.TikTok’ta İngilizce #AttachmentTheory etiketiyle paylaşılan görüntüler yüz milyonlarca izlenme sayısına ulaştı.Popüler kültürde ise, çok beğenilen kitap ve dizi Normal People’daki Marianne ve Connell’ın bağından, Sam Fender ve Olivia Dean’in rekor kıran bir numaralı şarkısı Rein Me In’in kelamlarına kadar her şeyi açıklamak için kullanılıyor.”İlk dinlediğimde ağlamaya başladım” diyor Lizzy.Ona nazaran, bu müzik kaçınmacı bağlanmanın her iki yönünü de seslendiriyordu: Aşkı dayanılmaz hale getirebilen endişe ve geride kalan partnerin hissettiği kafa karışıklığı.Dört farklı irtibat tarzı neler?İlk olarak 1950’lerde İngiliz psikiyatr John Bowlby tarafından geliştirilen bağlanma teorisi, erken periyottaki bakım verenlerimizle kurduğumuz bağların, bağlara dair beklentilerimizi şekillendirdiğini öne sürüyor.Sürekli dayanak mevcutsa, diğerlerini daha emniyetli olarak görme olasılığınız daha yüksek. Bakım öngörülemez yahut duygusal olarak uzaklıklı ise, hayal kırıklığı yahut kederden kendinizi korumak için stratejiler geliştirebilirsiniz.Dört bağlanma tarzı var: Telaşlı, kaçınmacı, korkulu-kaçınmacı ve inançlı. Basitçe şu biçimde tanımlanıyorlar: Araştırmalar, inançlı bağlanma tarzına sahip şahısların yalnızca romantik münasebetlerde değil, hayatın her alanında daha başarılı olma eğiliminde olduğunu gösteriyor. Gerilimi daha tesirli yönetiyorlar, reddedilme yahut kayıp üzere aksiliklerle daha güzel başa çıkıyorlar ve iş yerinde daha yeterli meslektaş ve yöneticiler oluyorlar.Ve münasebetleri anlamanın bir yolu olarak başlayan bu sistem, insanların bağlantılarını nasıl yönettiklerini giderek daha fazla etkiliyor.Sosyal medyada, bağlanma tarzları arkadaşlıkları tekrar kıymetlendirmek, aile içi tansiyonları manalandırmak yahut potansiyel partnerleri elemek için kullanılıyor.İlişki koçları ise partnerdeki duygusal ulaşılmazlığın kapalı belirtilerini yahut dertli bağlanmayı güzelleştirmenin yollarını ortaya çıkarmayı vadediyor.Bağlanma teorisiyle ilgili yanlış anlaşılan noktalarEssex Üniversitesi’nde psikoloji alanında Doç. Dr. Pascal Vrticka, bağlanma üzerine neredeyse yirmi yıldır araştırmalar yapıyor.Ona nazaran bu teori, insanların diğerlerinden dayanak ve ilişki arama biçimlerindeki farklılıklara “en düzgün açıklamalardan birini” sunuyor.Teorinin daha geniş bir kitleye ulaşmasından mutlu olsa da, yorumlanma biçiminin “eskimiş, yanlış yorumlanmış ve en berbat durumda zararlı” olabileceğinden kaygı duyuyor.”Bence sıkıntılardan biri, insanların bunu aşırı genelleştirmesi ve davranışlarımızı açıklamak için en uygun çerçeve olmayabileceği bağlamlarda kullanması” diyor.Ona nazaran sorun, bağlanma teorisiyle ilgili birinci varsayımların, teori birinci geliştirildiğinden beri değişmiş olmasından kaynaklanıyor. Vrticka, en büyük yanılgılardan birinin bağlanma tarzlarının sabit olduğu kanısının olduğunu söylüyor.Yapılan çalışmalar vakit içinde bir dereceye kadar istikrar gösterebildiklerini ortaya koysa da, Vrticka değişimin mümkün olduğunu söylüyor.”İyi haber şu ki, ispatlar inançlı bağlanmanın en istikrarlı bağlanma tipi olduğunu gösteriyor. Bu da demek oluyor ki, bir kere inançlı bağlanma geliştirdiğinizde, ekseriyetle bu inancı koruyorsunuz.”

Ona nazaran, bağlanma biçimi ekseriyetle geçiş periyotlarında, bilhassa de gençlerin ailelerinin ötesinde yakın alakalar kurmaya başladığı ergenlik devrinde yine şekilleniyor.Hayatımızdaki daha sonraki olaylar, örneğin yeni bir ilgiye başlamak, bir ayrılık yaşamak yahut bir yakınını kaybetmekle başa çıkmak da tesirli olabilir.Ancak Vrticka, değişimin kademeli olduğunu ve daha esaslı bağlanma kalıplarına sahip bireyler için profesyonel dayanağa gereksinim duyulmasının olası olduğunu söylüyor.Lizzy’nin anlattığına nazaran, bağlanma teorisi tartışmalarında sıklıkla gözden kaçan da işte bu incelik.Bazı insanların “en berbat ihtimali varsaymaya çok çabuk” meyilli olduğunu ve diğerlerini etiketlere indirgediğini söylüyor. İnançsız bağlanma tarzına sahip bireylere daha fazla empatiyle yaklaşılması gerektiğini söylese de, öz farkındalığın değerini de kabul ediyor. “Benim açımdan, kaçınma eğilimlerimin toksik olduğunu ve şu anda biriyle ilgi yaşamamın adil olmayacağını biliyorum” diyor.Ancak, inançsız bağlanma sorunu yaşayan şahısların sağlıklı bağlar kuramayacağı manasına gelmediğini de ekliyor: “Bunu kabul etmek ve güzelleşmek için efor göstermek size kalmış.”Nasıl inançlı bağlanırsınız?Dr. Amir Levine, bağlanma kavramını ana akıma taşımada en tesirli rolü oynayan isimlerden biridir.Rachel Heller ile birlikte yazdığı “Bağlanma” adlı kitabı birinci olarak 2010 yılında yayımlandı ve o vakitten beri dünya çapında milyonlarca kopya sattı.Ancak Levine son kitabında, bağlanma tarzlarını belirlemekten fazla farklı bir soruya odaklanıyor: İnançlı bağlanmayı nasıl öğrenirsiniz?Ona nazaran karşılığın bir kısmı, “SIMI” olarak isimlendirdiği, görünüşte kıymetsiz küçük etkileşimlerde yatıyor.Bir arkadaşınızdan hafta sonunuzun nasıl geçtiğini soran bir bildiri. Tanımadığınız birinden gelen bir gülümseme.Levine, “Beyin daima olarak küçük etkileşimleri izler” diyor. “Bağlanmanın özü de budur. Güvenlik için bir izleme sistemidir.”Ve bu etkileşimlerin, beynin ilgilerden ne beklediğini kademeli olarak şekillendirdiğini söylüyor.Olumlu tecrübeler, insanların muteber ve güven edilebilir olduğuna dair deliller oluşturarak, kişinin onun ‘güvenli mod’ dediği duruma geçmesine yardımcı olur.

Ancak birebir biçimde, gecikmiş bir cevap yahut bir arkadaşın planlarını uygulamaması da hudut sisteminde hafif gerilim reaksiyonlarına yol açabilir.Daha da değerlisi, Levine’e nazaran farklı beşerlerle farklı bağlanma tarzlarına sahip olmak mümkün.Bu sebeple insanları, hayatlarında kendilerini inançta ve anlaşılmış hissetmelerini sağlayan münasebetleri belirlemeye ve bunları “genel olarak daha inançta hissetmek için bir araç olarak kullanmaya” teşvik ediyor.Güvenliğin mevcut alakalar yoluyla inşa edilebileceği fikri, bağlanmayı sadece çocukluk tecrübelerinin bir sonucu olarak görmekten uzaklaşmaya yönelik daha geniş bir değişimi yansıtıyor.Bazıları için bağlanma teorisini keşfetmek, aile ilgilerini tekrar gözden geçirmeyi gerektirebiliyor ve bu da potansiyel olarak kırgınlığa yol açabiliyor.Ancak Levine, “mesele yalnızca nereden başladığınız değil, sonrasında ne olduğudur” diyor.”Eğer bu düşünme biçimi kendinizi anlamanıza ve ilerlemenize yardımcı oluyorsa, bu faydalıdır” diyor.”Ama şayet bu sizi sıkışmış yahut ziyan görmüş hissettiriyorsa, o vakit hakikat değildir zira beşerler nitekim değişebilir.”Levine ayrıyeten inançsız bağlanma biçimlerinin kendi başlarına birer güç kaynağı olabileceğini de savunuyor.Ona nazaran dertli beşerler çoklukla bağlara son derece hassastır ve oburlarının fark etmediği ince ruh hali, ses tonu ve davranış değişikliklerini fark ederler. Buna karşılık, kaçınmacı şahıslar son derece bağımsız olabilir ve baskı altında yeterli performans gösterebilirler.Vrticka, bağlanma tarzlarının düzgün ya da berbat olarak değerlendirilmemesi gerektiği konusunda hemfikir olsa da, bunların “bazı riskler ve zorluklar içerdiğini” ve bunların göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.Ancak her ikisi de bağlanma teorisinin, insanların kendilerini tanımlamaktan çok kalıpları anlamalarına yardımcı olduğunda en yararlı olduğu konusunda hemfikir.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .